Magline

Maglina, maglica ili nebula (lat. nebula = magla) je interstelarni oblak sastavljen od prašine i plinova. Općenito se naziv maglina koristi za bilo koja difuzna nebeska tijela velikih dimenzija, što uključuje galaksije izvan Mliječnog puta (kao npr. Andromeda Nebula umjesto maglina “Andromeda”).

Magline se svrstavaju u sljedeće klase prema njihovom sjaju:

• Difuzne magline, koje predstavljaju svijetle magline;
  • Emisijske magline, koje predstavljaju iznutra osvijetljene oblake joniziranog plina. Dva najjednostavnija tipa emisijskih maglina su HII oblasti i planetarne magline.
  • Odrazne magline, koje su osvijetljene svjetlošću koja se reflektira s obližnjih zvijezda. Kao primjer za to može se uzeti magličasti prostor unutar zvjezdanog jata Plejada.
• Tamne magline su neosvijetljene magline, a mogu se otkriti kada zamrače zvijezde ili druge magline. Najpoznatije od njih su maglina “Konjska glava” u Orionu i maglina “Vreća uglja” u Južnom krstu.

HII oblasti su mjesta gdje se rađaju zvijezde. Formiraju se kad se veoma difuzni molekularni oblaci počnu sažimati pod utjecajem vlastite gravitacije usljed eksplozije obližnje supernove. Oblak se sažima i dijeli, ponekad formirajući na stotine novih zvijezda. Novonastale zvijezde joniziraju okolni plin i proizvode emisijsku maglinu.

Ostale magline formiraju se iz ugašenih zvijezda. Zvijezda koja se podvrgava transformaciji u bijelog patuljka otpuhuje svoj vanjski sloj i formira planetarnu maglinu. Nove i supernove također mogu kreirati magline poznate kao ostaci nove i ostaci supernove.

Zajedničko djelovanje svjetlosti sa masivne zvijezde koja jonizira i komprimira obod oblaka, i vjetra sa mladih zvijezda koje pomjeraju gas iz središta globule prema vani, dovodi do velike kompresije u maglini “Slonova surla”. Ovaj pritisak pokrenuo je upravo proces stvaranja novih zvijezda (tekuća generacija protozvijezda), a možda i novog života.

Maglina NGC 7000 (“Sjeverna Amerika”)

Oprema: Takahashi FSQ 106-ED, kamera FLI PL16083
Detalji snimanja: 2 x 10 min (S-II, O-III, H-II filteri, ukupno 60 min. eksp.)
Lokacija snimanja: opservatorija “IC Astronomy” (Španija)
Datum snimanja: 30.4.2021.
Procesiranje: Deep Sky Stacker Pixinsight, Photoshop. (A. Ćatović)

NGC 7000 je emisijska maglina u sazviježđu Labud, blizu zvijezde Deneb. Zbog prepoznatljivog oblika magline, koji donekle podsjeća na kontinent Sjevernu Ameriku, često se kolokvijalno zove Maglina Sjeverna Amerika. Maglinu je otkrio William Herschel u XVIII. stoljeću. NGC 7000 je velika maglina koja pokriva prostor deset puta veći od punog Mjeseca. Uprkos dimenzijama, njen ukupni sjaj je skroman što kao posljedicu ima mali površinski sjaj. Zbog toga je maglina nevidljiva golim okom. Dvogledi i teleskopi s velikim vidnim poljem, pod dovoljno tamnim nebom, mogu pokazati maglinu kao magličast oblak. Koristeći specijalne filtere (poput UHC) koji odbijaju neželjeno svijetlo, maglinu je moguće vidjeti golim okom pod tamnim nebom. Njen specifičan oblik i crvena boja pokazuju se samo na fotografijama. NGC 7000 i obližnja Maglina Pelikan su isti međuzvjezdani oblak joniziranog vodika. Nedavna istraživanja pokazuju da zvijezda katalogizirana kao J205551.3+435225, temperature 40 000 K, najvjerovatnije uzrokuje jonizaciju gasa u ovim maglinama. Između nas i magline nalaze se kompleksni oblaci međuzvjezdane prašine. Ti oblaci blokiraju svijetlost zvijezda i maglina u pozadini što uzrokuje oblike koje mi vidimo.  Podaci pokazuju da je maglina udaljena 2590 svj. godina od nas; poprečno je duga oko 140, a po pravcu sjever-jug oko 90 svjetlosnih godina.

Antares i okolina

Oprema: Takahashi FSQ 106-ED (fokus 530 mm, prečnik 106 mm), kamera FLI PL16803
Detalji snimanja: 2 x 10 min (LRGB kanali pojedinačno, ukupno 80 min. eksp.)
Lokacija snimanja: australijska opservatorija Heaven’s Mirror (Yass, North South Wales; 530 m n.v.)
Datum snimanja: 24.4.2021.
Procesiranje: Deep Sky Stacker Pixinsight, Photoshop. (A. Ćatović)

U okolini Antaresa (crveni div mase 12 puta veće od Sunčeve, 680 puta većega prečnika i oko 100 000 puta većega sjaja) nalaze se mnogi nebeski dragulji. Jedan od njih je “Rho Ophiuchi” zvjezdano porodilište, prožeto kompleksnim i neobičnim maglinama, najbliži region formiranja zvijezda. Zvijezde sistema Ro Zmijonosac nalaze se sjeverno od Antaresa, i okružene su plavom refleksionom maglinom (IC 4604) koja, kao i maglina Meropa u Plejadama, sjaji zbog obližnje zvjezdane svjetlosti raspršene okolnim zrncima prašine. Ova maglina ima prečnik oko 10 svjetlosnih godina i dio je gustih, tamnih, oblaka punih prašine. Čakštaviše, toliko prašine se nalazi između nas i zvjezdanog sistema Ro Zmijonosca da je njegova svjetlost smanjena šest puta. Idući kao istoku nalazi se grupa tamnih “traka” (eng. streamers), dugačkih oko 100 svjetlosnih godina koji se dobro vide na širokougaonim slikama naše galaksije. Kontrast plavih, crvenih i tamnih maglina, sa pozadinskim osvjetljenjem miliona zvijezda u Mliječnom putu je nevjerovatan prizor na nebu i česta meta astrofotografa. Posebno je zanimljiv tamni region na istočnoj strani ovog kompleksnog oblaka, oko 50 svjetlosnih godina udaljen (u pozadini) od refleksione magline IC 4604. Ovdje se u prostoru prečnika nekoliko svjetlosnih godina nalaze zvijezde koje se upravo rađaju. U okolini Antaresa (na slici) nalazi se i sferični zvjezdani skup M4, udaljen od nas 7200 svj. godina i starosti preko 12 milijardi godina. Tu je i zvijezda Al-Niyat, spektroskopski binarni sistem,  udaljen od nas 570 svj. godina, u kojem je primarna zvijezda 18 puta veća i 95 000 puta luminoznija od Sunca, sa površ. temp. od oko 26 000 K.

Antares i okolina, moja verzija snimka

Dole je dat snimak Rho Ophiuchi regije, snimljene sa fokusom 110 mm (urađen krop u obradi). Planine su bile rel. visoke, pa je ova regija brzo zamakla iza brda. Međutim i sa pola sata signala, može se izvući nešto detalja. Canon daje bolje boje na zvijezdama od Sony a7s, a što se tiče sakupljanja okolnog signala, tu su negdje.

Što je maglina oko Antaresa zuta, oko Al-Niyat crvena a oko Rho Opiuchi zvjezdanog sistema plava? Različite boje maglina potiču od različitih fizikalnih procesa i spektralnih osobina zvijezda koje ih osvjetljavaju.

Zašto je maglina oko Antaresa žuta?

Antares je crveni superdiv (spektralni tip M1 Ib) sa izrazito niskom površinskom temperaturom (~3 500 K) u poređenju sa plavim ili bijelim zvijezdama. Prašina oko njega odražava svjetlost zvijezde – dakle, vidimo refleksijsku maglinu. Budući da je izvor svjetla već sam po sebi narandžasto-žut, prašina reflektuje baš tu toplu boju, što daje žutu/zlatnu boju magline oko Antaresa.

Zašto je oko Al-Niyat (σ Scorpii) maglina crvena?

Zvijezda σ Sco (Al-Niyat) je vruća O/B zvijezda koja emituje jako mnogo UV zračenja. To UV zračenje pobuđuje okolni vodik (H I i H II region) i dolazi do emisije H-alpha linije (656 nm) – karakteristične crvene boje. Dakle, oko Al-Niyat ne vidimo refleksiju, nego emisijsku maglinu, gdje plin sam svijetli crveno zbog rekombinacije elektrona u vodiku.

Zašto je oko Rho Ophiuchi maglina plava?

Zvjezdani sistem ρ Oph čine plave zvijezde spektralnog tipa B2–B4. One emituju najviše energije u plavom dijelu spektra, a prašina oko njih funkcioniše kao ogledalo → refleksijska maglina. Prašina efikasnije raspršuje kraće (plave) talasne dužine nego duže (crvene) – isto kao što je nebo na Zemlji plavo (Rayleigh-ovo raspršenje). Zato vidimo prepoznatljivu plavu refleksijsku maglinu oko rho Ophiuchi sistema.

Rho Ophiuchi regija. Canon 6D, Canon 70-200 mm (na 110 mm, krop), f3.2, ISO 1600, 37×60 sec. Obrada u DSS, PI, Starnet, PS. 

Snimljeno sa ukupnom integracijom od 17.5 h (ekspozicije po 10, 20 i 30 s, tokom 5 noći), sa balkona na Dobrinji. Snimljeno sa S50 (250 mm fokulna dužina, IMX462 senzor, LP filter). Obrada u DeepSkyStacker (stakiranje), Graxpert (stretch i korekcija vinjetiranja), Starnet (izvlačenja zvijezda) i Photoshop (finalna obrada).

Maglina “Orion” (M42) se nalazi se u Orionovom “maču” ispod pojasa (tri zvijezde u nizu). To je difuzna emisivno-refleksiona maglina, udaljena od Zemlje oko 1350 svjetlosnih godina. M42 je jedno od najbližih i najintenzivnijih područja formiranja zvijezda u našoj galaksiji. U njenom središtu nalazi se skup mladih, vrućih zvijezda poznat kao Trapezium – četiri glavne zvijezde koje intenzivno zrače u UV dijelu spektra. Unutar magline se jonizuju velike količine vodika, formiraju se protostelarni diskovi oko mladih zvijezda, prašina i gas se turbulentno miješaju, a gasovi se kreću velikim brzinama. Zbog toga je M42 laboratorij za proučavanje kako zvijezde i planete nastaju.
Na slici se vidi i “De Mairanova” maglina M43 (kuglasti oblik). Ta zaobljena, gotovo izolirana “kugla” sjeverno od glavnog tijela M42 je zasebna emisijska maglina, jonizovana od strane svoje centralne zvijezde. Zvijezda stvara sferično područje jonizovanog plina čiji rubovi svijetle. Oko nje nalaze se filamenti prašine i gasa.
Dio tamnih, oblikovanih oblaka koji se protežu iznad M42 i M43 je prašina koja apsorbuje svjetlost.
Odmah iznad (M42) nalazi se još jedan dragulj – NGC 1977 (maglina “Trkač”). Riječ je o vrlo zanimljivoj refleksijskoj maglini, udaljenoj oko 1500 svjetlosnih godina, smještenoj u srcu Orionovog molekularnog oblaka. Za razliku od emisionih maglina, NGC 1977 ne svijetli sama od sebe – ona odražava plavu svjetlost obližnjih vrućih zvijezda, posebno zvijezde 42 Orionis. Upravo ta refleksija daje joj prepoznatljiv hladni, plavi sjaj. Tamne trake prašine unutar magline stvaraju obrise koji liče na čovjeka u trku, pa je po tome i dobila ime.

Šteta je što se ovo sazviježđe pojavljuje zimi jer ga od magli i smoga koje slijede (posebno novembar i decembar) mi u Sarajevu uglavnom nećemo moći vidjeti na nebu.

Maglina Orion, uskopojasno

Optički sistem: Apohromat Skywatcher 120mm/900mm, FR FF 0,85x
Kamera i filteri: Canon 1100D modificiran, CLS CCD filter
Montaža i vođenje: NEQ6 motorno praćenje, vođen kroz tražioc teleskopa sa ALCCD5 (QHY-5II) kamerom koristeći PHD autoguiding software
Metoda snimanja: Primarni fokus (Dzan Jasarevic)
Ekspozicije: 40x4min ISO 1600, 8x4min dark frejmova (ISO 1600), 8 flat frejmova (1s, ISO 1600), 8 bias frejmova (1/4000S, ISO 1600)
Software: Pixinsight, Photoshop (Alan Catovic)
Lokacija: Sarajevo (Stup), 24/25.08.2017. 

O maglini:
Maglina “Istočni veo” (eng. Eastern Veil nebula), poznata i kao Caldwell 33 ili maglina “Mreža”, je oblast vrućeg i jonizovanog gasa i prašine u pravcu sazviježđa Labud. Udaljena je oko 1400-1500 svjetlosnih godina od nas. “Istočni Veo” zatvara na nebu ugao oko jednog stepena, što na procijenjenoj udaljenosti od 1500 svjetlosnih godina odgovara dužini magline od oko 30 svjetlosnih godina.
Dio je “Labudove petlje” (Cygnus Loop)– ostataka supernove (eksplozije masivne zvijezde) prečnika oko 3° na nebu (širine skoro 6 mjesečevih prečnika) koja je eksplodirala približno prije 5000-10000 godina. Radio, infracrveni i rendgenski snimci otkivaju cijelu petlju. Kada se pojavila na nebu ova supernova je vjerovatno bila svjetlija od mladog Mjeseca i mogla se vidjeti na nebu nekoliko sedmica.
Izmjerena brzina širenja “Labudove petlje” je oko 100 m/s. Udarni val supernove još se širi i udara u okolni gas koji se zagrijava i emituje zračenje. Tako će biti još nekih 30-tak hiljada godina kada širenje udarnih valova ne bi trebalo više imati značajan uticaj na prosječno kretanje čestica u međuzvjezdanom prostoru. Prema podacima do kojih se došlo uz pomoć teleskopa Hubble, u ovom oblaku se nalazi najviše hidrogena, kiseonika i sumpora. Izbačen u kataklizmičkoj eksploziji Supernove, međuzvjezdani udarni talas plovi kroz svemir, “metući” sve pred sobom i pobuđujući okolni međuzvjezdani materijal. Filamenti koji se mogu vidjeti su crvene boje (jonizovani hidrogen) i plavo-zelene boje (jonizovani kiseonik).
Vidljivi dio “Labudove petlje” poznat je kao maglina “Veo” koju čine:
– istočni dio (NGC 6992, 6995 i IC1340)
– sjeverni dio (Pickeringov trokut, NGC 6979)
– zapadni dio (Vještičina metla, NGC 6960)

NGC 3324

NGC 3324 je otvoreno zvjezdano jato u južnom sazviježđu Carina, smješteno sjeverozapadno od magline Carina (NGC 3372), na udaljenosti od 7 560 svj. godina od Zemlje. Usko je povezano s emisijskom maglinom IC 2599, poznatom i kao Gum 31. NGC 3324 prvi je katalogizirao James Dunlop 1826. godine.

M42, widefield (330mm)

Oprema: EQ3 tronožac, Star adventurer, TS apo 330/50mm sa spuzvom do objektiva radi smanjenja vlage, Canon 1100D (IC mod by A. Ćatović), zeleni laser na dslr sa adapterom radi manuelnog ciljanja mete i intervalometer za automatsko okidanje. Napravio sam 100 snimaka, 60s eksp., ISO 1600, custom WB, RAW, f6.6. Nisam radio kalibracijske frejmove. Snimke sam početno stakirao i obradio u Pixinsight-u, a završne dorade izvršio u Photoshop-u.

M42, widefield (200 mm) – M42 i Horsehead maglina

Snimljeno sa Sony a7s na Canon 70-200mm (@200mm i f/4), pri ISO 3200, 170 x 45s. Korišten Star Adventurer tracker na Eq3 montaži.

Orion widefield (50mm)

Lokacija snimanja: Sarajevo, Dejčići
Oprema: EQ3, SW Star Adventurer, Canon 1100D mod, Canon 16-35mm f2.8
Ekspozicija: 52x2min
Obrada: Pixinsight, Photoshop

Snimak M42 sa obradom u Pixinsight programu

Orion maglina (Messier 42, M42 ili NGC 1976). To je difuzna maglina koja se nalazi južno u sazviježđu Orion. Jedna je od najsvjetlijih maglina, i vidljiva je golim okom. Nalazi se na udaljenosti od oko 1350 svjetlosnih godina i najbliži nam je region formiranja zvijezda. Procjenuje se da joj je prečnik oko 24 svjetlosne godine, a masa joj je veća od mase Sunca oko 2000 puta.

Snimak je napravljen u rejonu Dejčića, na planini Bjelašnici, 19. 12. 2014. Postupak pripreme snimanja sastojao se od nivelacije postolja, te grubog i finog usjeveravanja na NEQ 6 postolju uz pomoć okulara sa osvjetljenom končanicom i dopunskog teleskopa (tragača) manjeg uvećanja. Za snimanje je korišten dslr Canon 500d koji je bio kontrolisan softverski sa Samsung tableta. Između dslr aparata i teleskopa fokusa 900mm (f/7.5) nalazio se flat-field flattener 0.85x koji omogućava više upadnog svjetla i daje šire vidno polje.

Snimanje se sastojalo iz desetak snimaka različite ekspozicije (30“, 1 min, 2 min, 3 min, 4 min) sa sličnim ISO vrijednostima i RAW formatu, uz snimanje tzv. tamnih snimaka radi kalibracije slika i uklanjanja šuma na fotografijama. Slike su kalibrirane, normalizirane i stakirane u softveru Nebulosity. Konačna obrada (levels, curves, saturation, unasharp mask i noise filter) urađena je u programu Photoshop.

Maglina Rozeta

Lokacija snimanja: Sarajevo
Oprema: SW APO 120mm/900mm, NEQ6, Canon 350D mod, FR FF 0,85x
Vođenje: QHY-5IIL, PHD
Ekspozicija: ukupno 30min, ISO 800

Obrada: Pixinsight, Lightroom, Photoshop

Maglina “Rozeta” (Caldwell 49) je zanimljiva emisijska maglina u sazviježđu Jednorog, nebesko porodilište sa preko 2500 mladih zvijezda. Inače, rozeta je arhitektonski element dekoracije u obliku ružinog cvijeta sa stiliziranim laticama koji se primjenjuje od romanike i najčešće se koristi kao ukrasni prozor na vjerskim objektima i dvoranama.

Maglina “Rozeta” je veliki, približno sferični, HII region koji se nalazi u blizini jednog kraja velikog molekularnog oblaka u regiji sazvijezđa Jednorog, u Mliječnom putu. Otvoreni skup zvijezda NGC 2244 (Caldwell 50) je blisko povezan sa maglinom jer su se zvijezde ovog skupa formirale upravo iz materije unutar magline. Skup zvijezda i maglina su od nas udaljeni oko 5000 svj. godina i prečnika je oko 130 svjetlosnih godina. Radijacija ovih mladih zvijezda pobuđuje atome u maglini koji se jonizuju i potom emituju radijaciju uslijed čega maglina poprima karakterističnu crvenkastu boju. Masa magline se procjenjuje na oko 10000 solarnih masa.

U ovom rodilištu zvijezda, nalaze se i masivne zvijezde O tipa – HD 46223 i HD 46150 – koje su uglavnom odgovorne za jonizaciju okolnog gasa.

Difuzno rendgensko zračenje je primjetno među zvjezdama unutar magline, što se pripisuje super-vrućoj plazmi temperature u rasponu od 1 do 10 miliona K.  Ove temperature su znatno veće od  plazme (temperature 10000K) koja se nalazi u HII regijama, što se može pripisati vrućim zvjezdanim vjetrovima sa masivnih zvijezda O-tipa.

Crvenkastu boju magline ne možete vidjeti očima tokom posmatranja već je potrebno koristiti astrofotografske tehnike (duže ekspozicije).

Maglinu Rozeta čini nekoliko objekata Novog općeg kataloga:

1. NGC 2237, emisijska maglina
2. NGC 2238, emisijska maglina
3. NGC 2239, emisijska maglina
4. NGC 2244, otvoreni skup
5. NGC 2246, emisijska maglina

Maglina “Kukuljica” (IC 5146, Collinder 470, Caldwell 19, Sh 2-125)

Optički sistem: Apohromat Skywatcher 120mm/900mm, FR FF 0,85x
Kamera i filteri: Canon 1100D modificiran, CLS CCD filter
Montaža i vođenje: NEQ6 motorno praćenje, vođen kroz tražioc teleskopa sa ALCCD5 (QHY-5II) kamerom koristeći PHD autoguiding software
Metoda snimanja: Primarni fokus (Džan Jašarević)
Ekspozicije: 22x4min ISO 1600, 8x4min dark frejmova (ISO 1600), 8 flat frejmova (1s, ISO 1600), 8 bias frejmova (1/4000S, ISO 1600)
Software: Pixinsight, Photoshop (Alan Ćatović)
Lokacija: Sarajevo (Stup), 25/26. 08. 2017.

O maglini:
Maglina “Kukuljica” (eng. Cocoon nebula) je, kao i ostala porodilišta zvijezda, refleksiona, emisiona i apsorpciona maglina, a u njoj se nalazi otvoreni mladi zvjezdani skup (IC 5146, Collinder 470). Maglina se nalazi u pravcu sazviježđa Labud. Prvo otkriće je napravio Charles Joseph Etienne Wolf 28. jula 1894. godine.
Maglina “Kukuljica” plovi kao neko ostrvo kroz more tamnih “oblaka”. Nalazi se blizu zvijezde Pi Cygni, otvorenog zvjezdanog skupa NGC 7209 u sazviježđu Gušter (Lacerta), i svjetlog otvoreng skupa M39. Nalazi se na udaljenosti oko 3000-4000 svjetlosnih godina i centralna zvijezda koja stvara maglinu je formirana prije oko 100 000 godina. Velika centralna zvijezda je u maglini napravila rupu i odgovorna je za pobuđivanje okolnog hidrogena.
Maglina ima ugaonu širinu od oko 12 lučnih minuta, što znači da ima dimenzije oko 15 svj. godina. Prividna magnituda joj je 7,2.
Tamna maglina Barnard 168 (B168) je sastavni dio magline. Ona formira tamni traku koja okužuje maglinu i zvjezdani skup i nalazi se zapadno od magline kao njen svojevrsni trag u prostoru. U ovom kadru vidi se samo manji (istočni) dio magline Barnard 168.

Maglina “Meduza”

• Optički sistem: Apohromat Skywatcher 120mm/900mm, FR FF 0,85x
• Kamera i filteri: CCD Atik 383L+, Baader Ha uskopojasni filter (7nm)
• Montaža i vođenje: NEQ6 motorno praćenje, vođen kroz tražioc teleskopa sa ALCCD5 (QHY-5II) kamerom koristeći OpenPHD2 autoguiding software
• Metoda snimanja: Primarni fokus
• Ekspozicije: 6x1200s Ha (ukupno vrijeme ekspozicije 2h) + dark, flat i bias frejmovi
• Software: Pixinsight, Photoshop
• Lokacija: Sarajevo (Stup), 7/8.4.2018.

IC 443 (maglina Meduza, Sharpless 248) je ostatak galaktičke supernove (eng. Supernova remnant – SNR) u sazviježđu Blizanci (kod „nogu“ nebeskih Blizanaca). Oblik Meduze samo je ustvari dio magline IC 443. Na nebu se nalazi u blizini zvijezde Eta Geminorum (Eta Blizanaca). Ovi ostaci su udaljeni oko 5000 svjetlosnih godina od Zemlje. IC 443 je „rođak“ magline Rak (M1).

IC 443 su ostaci supernove, zvijezde koja je eksplodirala prije 3000 – 30000 godina. Isti događaj vjerojatno je stvorio neutronsku zvijezdu CXOU J061705.3+222127 (pulsar velike brzine rotacije), kolapsirani ostatak zvjezdane jezgre. Naime, kada masivna zvijezda ostane bez termonuklearnog goriva, ona implodira, formirajući zvjezdanu jezgru velike gustine nazvanu neutronska zvijezda. Vanjski slojevi zvijezde kolapsiraju prema neutronskoj zvijezdi a onda se odbiju i nastaje gigantska eksplozija (supernova). Nastala rotirajuća neutronska zvijezda koja proizvodi zrake radijacije naziva se pulsar. IC 443 je jedan od najbolje proučenih ostataka supernova koji su u interakciji s okolnim molekularnim oblacima.

IC 443 je relativno velike ugaone širine, ugaonog prečnika od oko 50 lučnih minuta (za komparaciju, puni Mjesec ima ugaonu širinu oko 30 lučnih minuta). Na procjenjenoj udaljenosti od 5000 svj. godina (1500 parsec) od Zemlje, to odgovara veličini (veličina ovog objekta) od oko 70 svjetlosnih godina (20 parsec).

IC 443 u optički vidljivom i radio dijelu spektra ima oblik ljuske koja se sastoji od dvije spojene “pod-ljuske” s različitim centrima i radijusima. Treća, veća podljuska – početno navedena kao IC 443 – sada je prepoznata kao drugačiji i stariji (100 000 godina) ostatak supernove, nazvan G189.6+3.3.

Starost ovih ostataka supernove nije još uvijek pouzdano utvrđena. Postoji slaganje u naučnoj zajednici da se supernova dogodila prije 3000 – 30 000 godina. Nedavna posmatranja sa Chandra i XMM-Newton teleskopima identificirala su plerionsku maglinu blizu južnog ruba ovih ostataka. Plerionske magline su tipovi maglina koji se nalaze unutar ljuski koje predstavljaju ostatke supernove, a nastaju jakim pulsarskim vjetrovima (vjetrovi generisani pulsarom u centralnom dijelu).

Blizina regiona formiranja zvijezda i blizina neutronske zvijezde ukazuju na to da je ovo bila vjerovatno supernova tipa II – konačna sudbina masivnih zvijezda.

Ostatak supernove evoluira u bogatom i kompleksnom okruženju koji značajno utiče na morfologiju ostataka. Posmatranja pri različitim talasnim dužinama ukazuju na prisutnost oblaka različitih geometrija i gustina u okolini IC 443. Poznato je da masivne zvijezde žive veoma kratko u astronomskom smislu (reda 30 miliona godina), i svoj život završavaju još dok se nalaze u oblaku u kojem nastaju zvijezde. Masivnije zvijezde (klase O) vjerovatno raščišćavaju zvjezdano okruženje jakim zvjezdanim vjetrovima ili fotojonizirajućom radijacijom. S druge strane, zvijezde klase B, mase tipično između 8 i 12 Sunčevih, nisu sposobne za ovako nešto i vjerovatnije je da su one u ozbiljnijoj interakciji sa početnim molekularnim oblakom tek kada eksplodiraju. Zbog svega toga nije iznenađujuće da je IC443, za koji se smatra da je ostatak zvjezdane eksplozije, evoluirao u tako kompleksnom okruženju. Npr. veliki dio ostataka supernove leži u blizini gustih molekularnih oblaka i većina njih (60%) pokazuju jasne znake interakcije sa obližnjim oblakom. Na jugo-istočnoj strani udarni talas je u interakciji sa veoma gustim (~10 000 cm⁻³) molekularnim oblakom, tako da emitujući gas ima oblika prstena. Udarni talas je značajno usporen oblakom i kreće se brzinom od oko 30 – 40 km/s. Detektovana je i maserska emisija u ovom području. Maseri su slični laserima, s tim da laseri zrače samo u vidljivom dijelu spektra. Maseri su, dakle, dugotalasni ekvivalenti lasera. Na sjeveroistočnoj strani, gdje se nalaze optički najsjajniji filamenti, ostaci supernove su u interakciji sa drugačijim okruženjem. Prednji udarni talas je ovdje naišao na zid neutralnog vodika (HI) i širi se u manje gust medijum (~10-1000 cm⁻³) dosta većom brzinom (80 – 100 km/s) nego južno područje ostataka. U zapadnom dijelu, udarni talas se “razbija i razrijeđuje” u više homogen medij.

Astrofotografski je ovo dosta zahtjevan objekat i potrebno je ukupno vrijeme od barem 10h ekspozicije da se vidi više detalja.

M97 (Maglina Sova)

• Optički sistem: Apohromat Skywatcher 120mm/900mm, FR FF 0,85x
• Kamera i filteri: CCD Atik 383L+, Baader Ha (7nm) i OIII uskopojasni filteri
• Montaža i vođenje: NEQ6 motorno praćenje, vođen kroz tražioc teleskopa sa ALCCD5 (QHY-5II) kamerom koristeći OpenPHD2 autoguiding software
• Metoda snimanja: Primarni fokus (Džan Jašsarević)
• Ekspozicije: 4x1800s Ha, 4×1800 OIII (ukupno vrijeme ekspozicije 4h) + dark, flat i bias frejmovi
• Software: Pixinsight, Photoshop (Alan Ćatović)
• Lokacija: Sarajevo (Stup), 7/8.4.2018.

Više o maglini

Messier 97 (M97 ili NGC 3587) je planetarna maglina u sazviježđu Veliki medvjed. Poznata je i pod nadimkom Maglina Sova (eng. Owl Nebula) zbog dvije šupljine koje sadrži i podsjećaju na oči sove. Maglinu je otkrio Pierre Méchain 16. feb. 1781. Starost magline je 6000-8000 godina.

M97 se nalazi na udaljenosti od oko 2600 svjetlosnih godina. Prividni promjer magline je 3,3 lučne minute što odgovara stvarnom promjeru od 2,5 svjetlosne godine. Strukturom maglina pripada među kompleksnije planetarne magline. Maglinu vjerojatno vidimo kao prsten materijala gledan s bočne strane. Izdanci materijala na kraju prstena skoro se dotiču i tako stvaraju efekt sovinih očiju. Masa magline je oko 0,15 Sunčeve mase. Bijeli patuljak koji je odgovoran za ovu planetarnu maglinu je 14 magnitude, ima pola sunčeve mase i temperaturu od oko 123 000K.

U maglini ima najviše vodika, helijuma, kisika, nitrogena i sumpora. Prečnik joj je oko 0,9 svj. godina i širi se u svemir brzinom oko 40 km/s.

Kao i većina planetarnih maglina, i M97 sjaji većinom u samo jednoj spektralnoj liniji od 500,7 nm. Posljedica toga je da je njena prividna vizualna magnituda +9.7, a fotografska (u plavom svijetlu) +12.

M97 je uz pomoć posebnih filtera moguće vidjeti u 200 mm teleskopu. Bez filtera vidljiva je kao okrugla maglina bez ikakvih detalja. Filteri poput UHC-a pokazat će naznake šupljina u maglini, tj. “očiju” sove. Za jasnije raspoznavanje detalja potrebno je tamnije nebo i teleskop od 250 mm.

Maglina “Čarobnjak”

 

Teleskop: Sky-Watcher apohromat BD 120/900

Kamera: Atik 383L+ mono

Postolje: Sky-Watcher EQ6

Vođenje: QHY5L-II + SW finderscope

Filter: Lumicon H-alpha 35 nm

Tehnika snimanja: H-alfa područje

Ekspozicija: 9x1800s (snimljeno iz grada)

Software: Sequence Generator, PixInsight, Photoshop

 

Maglinu “Čarobnjak” je 1787. godine otkrila Caroline Herschel. Nalazi se u pravcu sazviježđa Kefej. William Herschel je uključio ovo otkriće svoje sestre u svoj katalog i nazvao ga H VIII.77. Također je poznat kao Sh2-142 u Sharpless katalogu iz 1959. godine. Izuzetno ga je teško vizualno pronaći, i obično zahtijeva vrlo tamno nebo i filter O-III. Maglina se proteže na oko 100 svjetlosnih godina (otprilike ugaona širina Mjeseca na nebu).

Ova maglina okružuje područje nastajanja zvijezda – mladi otvoreni skup zvijezda NGC 7380 koji je oko 7000 svjetlosnih godina udaljen od Zemlje. Vizuelno, interakcija zvijezda, gasa i prašine učinila je da ova maglina podsjeća na nekog fikcionog srednjovjekovnog čarobnjaka.

Iako maglina može trajati samo nekoliko miliona godina, neke od zvijezda koje se formiraju u njoj mogu nadživjeti naše Sunce.

Astrofotografski je i ovo zahtjevan objekat i potrebno je ukupno vrijeme od barem 10h ekspozicije da se vidi više detalja.

 

Maglina “Polumjesec” 

Lokacija: Stup, Sarajevo
Oprema: SW APO 120mm f/7.5, FR FF 0.85x, NEQ 6 Pro, Canon 1100D mod by AG Sarajevo, QHY 5L-II, CLS CCD Clip filter
Softveri za vođenje: PHD
Vrijeme integracije: 7,5h
Obrada: Pixinsight, Photoshop

Maglina “Polumjesec” (NGC 6888, Caldwell 27, Sharpless 105) je emisiona maglina u sazviježđu Labud (Cygnus), udaljena 4500-5000 svj. godina od nas. Maglinu osvjetljava Wolf-Rayet-ova zvijezda WR 136 (HD 192163) koja svakih 10 000 godina izbaci materijala kao 10 masa Sunca.  Nastala je kada se brzi zvjezdani vjetar (brzine oko 5 miliona km/h) ove zvijezde sudario sa nešto sporijim vjetrom koji je ranije izbacila (brzinom oko 32 000 km/h) ova zvijezda (u fazi crvenog diva, prije 250 000 do 400 000 godina).
Ova zvijezda se vidi kao svjetla tačka u centralnom dijelu magline.
Ishod sudara je kompleksna ljuska i dva udarna talasa. Jedan se kreće prema vani, a drugi prema unutra. Udarni val koji se kreće prema unutra zagrijava zvjezdani vjetar do temperatura pri kojim dolazi do emitovanja rendgenskog zračenja.
Objekat je vrlo taman i nalazi se oko 2 stepena udaljen od zvijezde Sadr. Većina teleskepa zahtjeva filtere (UHC ili OIII) da bi se maglina vidjela.
U slijedećih 100 000 do milion godina predviđa se da će ova zvijezda postati Supernova.
Neki ovu maglinu zovu i “Euro maglina“ jer njen oblik podsjeća na znak Euro.

Maglina Konjska glava (Horsehead nebula)

Lokacija: Bjelašnica, Sarajevo Oprema: apo 330/50mm, EQ 6, Canon 1100D (mod), CLS CCD Clip filter Snimci: 70 x 120s (+ kalibracijski snimci), bez vođenja Obrada: Pixinsight, Photoshop

Maglina Konjska glava (Barnard 33, LDN 1630) je tamna maglina u sazviježđu Orion. Maglina se nalazi u blizini zvijezde Alnitak (južno od nje). Maglinu je prvi put zabilježio 1888. godine škotski astronom Vilijamina Fleming na fotografskom platnu u opservatorijumu Hardvarskog univerziteta. Maglina Konjska glava je udaljena oko 1500 svjetlosnih godina od Zemlje. To je jedna od najzanimljivijih i najprepoznatljivijih maglina zbog oblika svog vrtložnog oblaka tamne prašine i gasova, koji liči na konjsku glavu kada se gleda sa Zemlje. Tamni oblak prašine i gasa je regija u Orionovom molekularnom oblaku gdje se odvija intenzivno formiranje zvijezda. Kompleksna zvjezdana porodilišta inače mogu sadržavati više od 100 poznatih organskih i neorganskih jedinjenja kao i prašinu koja se sastoji od velikih i kompleksnih molekula. Tamni dio magline Konjska glava je uglavnom uzrokovan gustom prašinom koja blokira svjetlost zvijezda iza njega. Svjetle tačake u Maglini Konjska glava su mlade zvijezde u procesu formiranja. Crvenkasta maglina u pozadini Konjske glave je emisiona maglina IC434 koju stvara UV zračenje sa zvijezde Sigma Oriona.

Maglina Plamen (NGC 2024) je emisiona maglina u sazviježđu Oriona. Udaljena je, takođe, oko 1500 svj. godina. Izvor sjaja magline je sjajna zvijezda Alnitak (ζOri), najistočnija u Orionovom pojasu. Alnitak (Zeta Oriona) je snažan izvor zračenja u ultraljubičastom dijelu spektra. Ovo zračenje izbija elektrone iz velikih oblaka vodika koji čine magline. Sjaj magline dolazi od zračenja do kojeg dolazi usljed rekombinacije elektrona i protona. Nekoliko oblaka vodika nalaze se između nas i ovog oblaka i oni se vide kao mreža tamnih silueta u središnjem dijelu magline. Maglina Plamen u središtu ima zvijezde stare oko 200 000 godina, dok su one na rubovima starije – one svemirom putuju već 1,5 miliona godina. Maglina je, takođe, dio kompleksa molekularnih oblaka u Orionu , regije u kojoj se stvaraju zvijezde, koja uključuje i maglinu Konjska glava.

Maglina Tarantula

Juče sam poslao molbu ekipi u Telescope Live da mi iz Čilea (opservatorije El Sauce) snime maglinu Tarantula.

Odobrili su mi zahtjev i ubrzo (za 24 h) poslali LRGB snimke Tarantule, dijamanta južne hemisfere, i to 2 x 10 min za svaki kanal (slika dole). Ispod je dat screenshot snimaka koji su mi dostavili. Snimke sam obradio u Pixinsight (spajanje kanala, histogram, SCNR, Morphological transformation, selective curve transformation) i Photoshop (levels, curves, vibrance, RAW filter, unsharp mask) programima. Više detalja na ovom linku.

Maglina Eta Carinae

A sad spektakl, jedna od najgrandioznijih maglina na nebu, koja je nezasluženo (zbog lokacije na južnom nebu) puno nepopularnija od Oriona. Upoznajte maglinu Eta Carinae, udaljenu oko 8000 svj. god. od nas, koja u sebi sadrži veliki broj zvjezdanih skupova i manjih difuznih i tamnih maglina. Posebno je spektakularna njena glavna zvijezda, Eta Carinae, hiperdiv, zvijezda nezamislivo velikog luminoziteta – 5 miliona puta sjajnija od Sunca! Ona je čak 500 milijardi puta sjajnija od najtamnijeg bijelog patuljka! Smatra se da će Eta proizvesti hipernovu, grandiozniju verziju supernove pri kojoj će njeno jezgro kolapsirati u crnu rupu. U tom procesu će zvijezda kreirati gama zračenje koje će biti vidljivo u velikom dijelu univerzuma, a potencijalno opasno za nas, čak i na ovoj udaljenosti.
Lokacija snimanja: australijska opservatorija Heaven’s Mirror (Yass, North South Wales).Oprema: Takahashi FSQ 106-ED (fokus 530 mm, prečnik 106 mm), spojen na kameru FLI PL16803.Tehnika: uskopojasno snimanje (H-alfa, O-III i S-II filteri).Snimci: 3 x 10 min po filteru, ukupno 90 min signala.Obrada: Deep Sky Stacker, Pixinsight i Photoshop.

Iris nebula (reflektivna maglina u sazviježđu Kefej)

Reflektivna maglina koja liči na cvijet i zvjezdani skup u sazviježđu Kefej udaljeni oko 1300 svj. godina od nas, širine oko 6 svj. godina. To je prašinasta maglina koja okružuje vruću, mladu zvijezdu.
Lokacija i datum: Sarajevo, 31.07.2016. Oprema: SW APO 120mm/900mm, NEQ6, Canon 350D mod, FR FF 0,85x Vođenje: QHY-5II, PHD Ekspozicija: 90 min Obrada: Nebulosity, Pixinsight, Photoshop, Lightroom.

Maglina Eskim

Oprema: FLI Proline PL900 na reflektoru prečnika 600 mm (Planewave CDK24).
Lokacija: Opservatorija “El Sauce” (Čile), 26.4.2021.
Tehnika:  2 x 10 min za svaki kanal (H-alpha, O-III, S-II), ukupno 60 min ekspozicije.
Obrada:  Pixinsight (SHO paleta), Photoshop. (A. Ćatović)

NGC 2392 (maglina “Eskim“) je planetarna maglina u pravcu sazviježđa Blizanci, udaljena oko 5000 svj. godina od nas. NGC 2392 je veoma mlada planetarna maglina. Inače, planetarna maglina nastaje kad umiruće zvijezde (slične suncu) izbacuju svoje vanjske gasovite slojeve. Ova maglina se počela formirati prije nekih 10 000 godina, što je dosta kratko vrijeme za astronomske pojmove (zato je i maglina relativno mala). U centralnom se nalazi sjajna zvijezda koja je trenutno u procesu transformacije u bijelog patuljka (ovaj stadij razvoja zvijezde karakterizira odbacivanje vanjskih slojeva i razotkrivanje vruće jezgre, pri čemu ultraljubičasto zračenje zvijezde jonizira izbačeni materijal, čineći ga vidljivim na optičkim talasnim dužinama). Vidljive unutrašnje “niti” izbacuje jaki vjetar sa središnje zvijezde, a vanjski disk sadrži neobične niti, duge oko 1 svjetlosnu godinu (9,5 x 10^12 km).
Zbog svoje neobične strukture maglina u većim teleskopima podsjeća na glavu Eskima koji ima navučenu kapuljaču parke – pa je odatle maglina i dobila neslužbeno ime (od 2020. god. koristi se samo naziv NGC 2392 jer se neslužbeno ime “Eskim” može smatrati uvredljivim).

Magline “Mačija šapa” i “Jastog”

Iz australijske opservatorije Heaven’s Mirror (Yass, North South Wales; 530 m n.v.) su mi 20.4.2021., po ranijoj narudžbi, poslali set podataka o maglinama “Mačija šapa” (NGC 6334) i “Jastog” (6357), snimljenim uskopojasnim filterima. Na snimku, u lijevom donjem uglu, prisutan je i otvoreni skup NGC 6383 (6374 je isti klaster koji je greškom dobio vlastiti broj) i okolna maglina. Za ovu poveliku maglinu nisam našao nikakve podatke internetu. Nazvao sam je “Crawling baby” (“Puzajuća beba”) jer me oblikom podsjeća na bebu koja puže (pogledati dole sliku u HOO paleti za jasniji prikaz).

Snimci su bili sa sljedećim ekspozicijama: 2 x 10 min sa H-alfa, O-III i S-II filterom, za ukupno 60 min ekspozicije. Korišten je teleskop Takahashi FSQ 106-ED (fokus 530 mm, prečnik 106 mm), spojen na kameru FLI PL16803. Obradu sam izvršio u softverima Deep Sky Stacker, Pixinsight i Photoshop. Koristio sam mapiranje SHO i HOO tehnikama. Više na LINKU.

Maglina “Running chicken”

Iz australijske opservatorije Heaven’s Mirror (Yass, North South Wales; 530 m n.v.) su mi poslali set podataka o maglini IC 2944, snimljenoj uskopojasnim filterima. Snimci su bili: 3 x 10 min sa H-alfa, 4 x 10 min sa O-III i 2 x 10 min sa S-II filterom, za ukupno 90 min ekspozicije. Teleskop je bio Takahashi FSQ 106-ED (fokus 530 mm, prečnik 106 mm), spojen na kameru FLI PL16803. Obradu sam izvršio u softverima Deep Sky Stacker, Pixinsight i Photoshop.  Korišteno je mapiranje SHO tehnikom, pri čemu je kasnije upotrebljen SCNR alat u Pixinsight (tako da je, u konačnici, hidrogen u maglini prikazan zlatnom bojom, a oksigen plavom).

Sadr regija

Oprema: Takahashi FSQ 106-ED, kamera FLI PL16083
Detalji snimanja: 2 x 10 min (S-II, O-III, H-II filteri, ukupno 60 min. eksp.)
Lokacija snimanja: opservatorija “IC Astronomy” (Španija)
Datum snimanja: 30.4.2021.
Procesiranje: Deep Sky Stacker Pixinsight, Photoshop. (A. Ćatović)

Regija Sadr (također poznata kao IC 1318 ili maglina Gamma Cygni) difuzna je emisijska maglina koja okružuje zvjezdu Sadr (γ Cygni) u središtu Cygnusovog krsta. Regija Sadr jedno je od okolnih maglinastih područja; druge uključuju maglinu Leptir i maglinu Polumjesec. Sadrži i dosta tamnih maglina uz emisijske difuzne magline. Sadr ima približno magnitudu 2,2. Maglinaste regije u ovom području su prilično svijetle.

Flaming Star nebula (IC405) i IC410 maglina

Snimljeno sa Canon 1100D, TE 330/50mm apo, EQ6, 15 x 6 min, ISo 1600. Obrada: DSS i PS. Urađeni i kalibracijski frejmovi.

IC 405 (Flaming star maglina je emisijska maglina i nalazi se u sazviježđu Kočijaš. Prvo otkriće je napravio Johann Martin Schaeberle 21. marta 1892. godine. Na gornjem dijelu slike su sljedeće zvijezde, idući s lijeve strane, 14Aur, 16Aur i 19Aur.

Sadr regija

Oprema: Canon 1100D mod, Canon 70-200mm (@100mm), Star Adventurer montaža, EQ-2 postolje i intervalometar.
Detalji snimanja: 50 x 3 min, ISO1600, f4.
Procesiranje slika: DSS za stakiranje, Pixinsight za bazičnu obradu, Lightroom i Photoshop za završnu doradu.

Ro Zmijonosca

Oprema: Canon 1100D mod, Canon 70-200mm (@100mm), Star Adventurer montaža, EQ-2 postolje i intervalometar.
Detalji snimanja: 20 x 3 min, iso 1600, f4.
Procesiranje slika: DSS, Pixinsight, Photoshop.

To je područje sa kompleksnim i neobičnim maglinama, najbližim regionima formiranja novih zvijezda. Zvijezde sistema Ro Zmijonosac nalaze se sjeverno od Antaresa, i okružene su plavom refleksionom maglinom (IC 4604) koja, kao i maglina Meropa u Plejadama, sjaji zbog obližnje zvjezdane svjetlosti raspršene zrncima prašine. Maglina IC 4604, koja ima prečnik oko 10 svjetlosnih godina, samo je dio gustih, tamnih, oblaka punih prašine. Toliko prašine se nalazi između nas i zvjezdanog sistema Ro Zmijonosca da je njegova svjetlost smanjena čak za šest puta. Oko ove refleksione magline nebo postaje prašinasto (skoro crno). Idući kao istoku nalazi se zanimljiva grupa tamnih “traka” (eng. streamers), dugačkih oko 100 svjetlosnih godina. Kontrast plavih, crvenih i tamnih maglina, sa pozadinskim osvjetljenjem miliona zvijezda u Mliječnom putu je nevjerovatan prizor na nebu i česta meta astrofotografa. Posebno je zanimljiv tamni region na istočnoj strani ovog kompleksnog oblaka, oko 50 svjetlosnih godina udaljen (u pozadini) od refleksione magline IC 4604. Ovdje se u prostoru prečnika nekoliko svjetlosnih godina nalazi nekoliko zvijezda koje se upravo rađaju.

Maglina Mjehur (NGC 7635, Sharpless 162, Caldwell 11) NGC 7635 je emisijska maglina i nalazi se u sazviježđu Kasiopeja. To je HII region u blizini otvorenog zvjezdanog skupa M52. “Mjehur” je nastao uslijed dejstva jakog “zvjezdanog vjetra” sa mlade, vruće zvijezde u njegovom centru. Ova maglina udaljena je od nas otprilike 7000-11000 svj. godina. Lokacija i datum: Sarajevo, 31.07.2016. Oprema: SW APO 120mm/900mm, NEQ6, Canon 350D mod, FR FF 0,85x Vođenje: QHY-5II, PHD Ekspozicija: 80 min Obrada: Nebulosity, Pixinsight, Photoshop, Lightroom

Maglina Laguna u SHO i HOO paleti

Nakon nedavnog snimanja Trifid magline (M20), vedra ljetna noć pružila je priliku za nastavak istraživanja bogatih zvjezdanih polja sazviježđa Strijelca. Ovoga puta meta je bila M8 – maglina Laguna, jedna od najsjajnijih i najpoznatijih emisijskih maglina na našem nebu. Smještena na udaljenosti od približno 4000 svjetlosnih godina, M8 predstavlja ogromno područje u kojem nastaju nove zvijezde, dok intenzivno ultraljubičasto zračenje mladih zvijezda oblikuje okolne oblake gasa i prašine.

Tokom sesije prikupljeno je ukupno 2 sata i 30 minuta ekspozicija kroz uskopojasne filtere:

• SII (sumpor): 60 minuta
• Hα (vodonik): 50 minuta
• OIII (kiseonik): 40 minuta

Akvizicija podataka realizovana je pomoću programa N.I.N.A. (spajanje opreme, plate solving, vođenje, sekvencije snimanja), dok su kalibracija i slaganje ekspozicija odrađeni u DeepSkyStackeru. Dalja obrada uključivala je PixInsight za registraciju, kombinovanje i obradu uskopojasnih kanala, GraXpert za uklanjanje gradijenata pozadine te Adobe Photoshop za završna podešavanja kontrasta, boja i detalja.

Korištena je ista oprema kao i prilikom snimanja Trifid magline: SkyWatcher Evostar 120ED refraktor sa korektorom polja, Atik 383L+ mono CCD kamera, elektronski fokuser, motorizovani filter točak sa uskopojasnim filterima te NEQ6 ekvatorijalna montaža.

Za finalnu obradu korištena je SHO (Hubble) paleta, u kojoj se emisije sumpora vodonika i dvostruko jonizovanog kiseonika prikazuju različitim bojama. Takav prikaz ne predstavlja stvarne boje objekta, već omogućava vizuelno razdvajanje različitih hemijskih elemenata i fizičkih procesa unutar magline.

Na obrađenoj fotografiji centralni dio magline dominira intenzivnim plavkastim nijansama, koje ukazuju na snažno prisustvo jonizovanog kiseonika u neposrednoj okolini mladih, veoma vrućih zvijezda. Zlatno-žuti i smeđkasti rubovi predstavljaju područja bogata vodonikom i sumporom, gdje se gas komprimuje pod uticajem zvjezdanih vjetrova i zračenja. Tamne siluete rasute kroz maglinu su gusti oblaci međuzvjezdane prašine koji apsorbuju svjetlost i kriju buduće lokacije nastanka novih zvijezda. Posebno su zanimljive fine strukture i valoviti frontovi jonizacije koji svjedoče o neprekidnoj interakciji mladih zvijezda sa njihovim okruženjem.

Iako M8 iz Bosne i Hercegovine nikada ne dostiže veliku visinu iznad južnog horizonta, uskopojasna astrofotografija omogućava izdvajanje bogatih detalja čak i pri relativno skromnom vremenu integracije i, što je posebno bitno, pod uslovima jakog svjetlosnog zagađenja. Svaka dodatna noć snimanja otkriva nove slojeve strukture skrivene unutar ove fascinantne zvjezdane kolijevke u srcu naše galaksije.

Dole je dat snimak Lagune, sa istim ekspozicijama, gdje je za obradu primijenjena HOO paleta, pri čemu je Hα kanal mapiran na crvenu boju, dok je OIII korišten za zeleni i plavi kanal. Nakon kombinacije kanala u PixInsightu i transformacije histograma, završna obrada je bila u Starnet i Photoshopu (Camera raw filter, Topaz denoise, shadows/highlights itd).

Na fotografiji dominira intenzivno zračenje ionizovanog vodonika koje Laguni daje karakterističan crveni sjaj. U centralnom dijelu nalaze se mlade, masivne zvijezde čije ultraljubičasto zračenje osvjetljava okolni gas. Kroz cijelu maglinu vide se tamne trake međuzvjezdanog praha koje zaklanjaju svjetlost iz pozadine i predstavljaju regije u kojima se i danas formiraju nove zvijezde. Posebno su izraženi složeni oblici gasa, tamne globule i svijetli frontovi koji nastaju djelovanjem zvjezdanih

M8 – raniiji snimak Maglina “Laguna” (M8) i njena bliža okolina. Šteta je jedino što je nisam mogao snimati više od 10 minuta jer je objekat „zašao“ iza obližnjeg drveća. Detalji snimanja: Oprema: SW APO 120mm f/7.5, FR FF 0.85x, NEQ 6 Pro, Canon 350D mod, QHY 5L-II Softveri za vođenje: PHD Vrijeme integracije: 10 min Obrada: Nebulosity, Pixinisght LE, Photoshop Maglica Laguna (Messier 8 ili NGC 6523) je emisijska maglica koju je prvi put zabilježio Guillaume Le Gentil 1746. godine. Još 1680. John Flamsteed zabilježio je otvoreni skup NGC 6530 koji je dio maglice. Charles Messier je maglicu u svoj katalog unio 23. maja 1764. Messier je zabilježio poziciju otvorenog skupa, a maglicu je opisao kao zamućenje oko zvijezde 9 Sagittarii. Messier 8 je golemi oblak i H II regija u sazviježđu Strijelca. Maglica se prostire na području od 90′ x 40′ i udaljena je od nas 5200 svj. godina. Stvarne dimenziju maglice su 140 x 60 svj. godina što je čini golemim objektom.Maglica posjeduje mnoge globule, urušene oblake plina iz kojih će nastati zvijezde. Istraživanja iz 2006. otkrila su Herbing-Haro objekte što je izravna potvrda da u maglici nastaju nove zvijezde. Jedan dio maglice nazvan je Pješčani sat. To je najsjajniji dio maglice, oko zvijezde 9 Sagittarii. Ovaj dio maglice je mjesto gdje se odvija formiranje zvijezda, a njen sjaj je uzrokovan mladim i vrućim zvijezdama. Najsjanija od njih je zvijezda Herschel 36, spektralne klase O7, sa sjajem od +9.5 magnitude. Starost ove zvijezde je procijenjena na 2 miliona godina.Najsjajnija zvijezda koja i najviše doprinosi sjaju maglice je već spomenuta zvijezda 9 Sagittarii. U tamnoj noći i običan dvogled će pokazati skup NGC 6530 i mali magličast oblak zapadno od njega. Za uživanje u punoj ljepoti ove maglice potreban je teleskop s promjerom objektiva većim od 200mm. 250 i 300mm teleskopi pokazuju ovu maglicu u neizmjernim detaljima. Na odmet nije koristiti i neki od specijalnih filtera jer se maglica nalazi nisko na našem nebu kada kulminira.

M27 “Smrt jedne zvijezde” Planetarna maglina „Uteg“ (Dumbbell Nebula, Apple Core Nebula, Messier 27, M27, NGC 6853). Oprema: C8 SC teleskop 200mm/2000mm – f/10, OAG za vođenje, NEQ 6 Pro postolje, Atik 383L+ mono kamera, Lumicon H-alpha filter, Baader OIII filter, manuelni filter kotač TS Softveri za upravljanje: SGPro – upravljanje kamerom i vođenje preko PHD Vrijeme integracije: 75 min H-alpha i 40 min OIII Tehnika: Uskopojasno snimanje – HOO mapiranje (Dzan Jasarevic) Obrada: Nebulosity, Pixinisight, Photoshop (Alan Catovic) Maglina „Uteg“ (Dumbbell Nebula, Apple Core Nebula, Messier 27, M27, NGC 6853). Messier 27 je planetarna maglica u sazviježđu Lisica. Maglicu je otkrio Charles Messier 1764. godine, te ju opisao kao ovalnu maglicu bez zvijezda. Oprema: SW APO 120mm f/7.5, FR FF 0.85x, NEQ 6 Pro, Canon 350D mod, QHY 5L-II Softveri za upravljanje: PHD – vođenje glavnog teleskopa, Backyard EOS – upravljanje kamerom Vrijeme integracije: 15 min Obrada: Nebulosity – stakiranje i kalibracija, Pixinisght LE – histogrami, krive, izvlačenje i neutralizacija pozadine, Photoshop – postprocesiranje M27 je oblak plina koji je ispustila umiruća zvijezda masom slična Suncu. Maglica vjerojatno ima za planetarne maglice karakterističan oblik prstena koji je nama nevidljiv. Razlog tome je što se iz naše perspektive vidi ekvatorijalna ravnina maglice. Maglica se od nas nalazi na udaljenosti između 490 i 3,500 svj. godina. Trenutno je prihvaćena udaljenost od 1,360 svj. Godina. Maglica ima prividne dimenzije od 8′ po dužini i 5.6′ po širini. Na toj udaljenosti to odgovara stvarnim dimnezija od 3’x2′ svj. godina. Starost maglice M27 procijenjena je na 3,000 do 4,000 godina s gornjom granicom od 14,600 godina. Brzina širenja plina je 31 km/s. Prema brzini širenja plina starost maglice izračunata je na oko 10,700 godina. Središnja zvijezda M27 je bijeli patuljak s prividnim sjajem od +13.5 magnituda. Temperatura bijelog patuljka je 85,000 K, njegova masa je 0.56 vrijednosti mase Sunca. Radijus ovog bijelog patuljka je 3 puta veći od radijusa Zemlje. Prosječan radijus bijelih patuljaka je jednak radijusu Zemlje.Prividni sjaj maglice je +7.5 magnituda. Stvaran sjaj maglice je oko 150 puta veći od sjaja Sunca. Većina svjetlosti je emitirana u samo jednoj spektralnoj liniji s valnom dužinom od oko 500 nm. Spektralna linija od 500 nm je izražena kod svih planetarnih maglica. M27 je moguće uočiti u dvogledu veličine 10×50 pa nadalje. Unatoč velikom prividnom sjaju, maglica je mala pa je potrebno više povećanja da bi se uočili detalji. U teleskopima se može uočiti središnje tijelo maglice u obliku pojedene jabuke. U većem teleskopu može se uočiti vanjska ovojnica maglice.

M16 u narrowband

Tokom sinoćnje vedre ljetne noći snimio sam M16, poznatu Eagle Nebula (Maglina Orao), koristeći uskopojasne Hα i OIII filtere. Ukupno je prikupljeno 13 ekspozicija po 10 minuta u Hα kanalu i 6 ekspozicija po 10 minuta u OIII kanalu, što daje ukupno nešto više od tri sata integracije. Korištena je ista oprema i metodologija snimanja kao i za nedavno fotografisanu M17 maglinu.

Za obradu je primijenjena HOO paleta, pri čemu je Hα kanal mapiran na crvenu boju, dok je OIII korišten za zeleni i plavi kanal. Nakon stakiranja u DSS, registracije i integracije snimaka u PixInsightu, uklanjanja gradijenata na Graxpert, uslijedila je završna obrada u Photoshopu radi poboljšanja kontrasta, boja i isticanja finih struktura unutar magline.

Eagle Nebula predstavlja ogromnu oblast stvaranja novih zvijezda udaljenu približno 7000 svjetlosnih godina od Zemlje, u sazviježđu Zmije (Serpens). Njeno intenzivno crveno zračenje potiče od jonizovanog vodonika koji osvjetljavaju mlade, masivne zvijezde smještene unutar otvorenog zvjezdanog jata NGC 6611.

Posebnu pažnju privlači centralni dio magline u kojem se nalaze čuveni „Pillars of Creation“ – Stupovi stvaranja. Ove gigantske kolone hladnog gasa i međuzvjezdanog praha postale su jedan od najpoznatijih objekata moderne astronomije nakon što ih je fotografisao Hubble Space Telescope. Unutar ovih struktura i danas nastaju nove zvijezde, dok ih snažno ultraljubičasto zračenje okolnih mladih zvijezda postepeno erodira i oblikuje.

Nastavak snimanja M16 (17.7.2026)

Sinoć (17.7.2026) sam sakupljao još signala za projekat snimanja magline “Orao” (M16) koji radim već 2 noći. Za ove fotografije korištena je uskopojasna SHO (Hubble) paleta, gdje su sada:

SII (sumpor) – crveni kanal

Hα (vodik) – zeleni kanal

OIII (dvostruko jonizovani kisik) – plavi kanal

Ukupno vrijeme integracije je zasad:

Hα: 130 minuta

OIII: 110 minuta

SII: 220 minuta

Ukupno: 460 minuta (7 sati i 40 minuta) ekspozicije.
Obrada u DSS, PixInsight, StarNet i PS.

U središtu magline nalaze se legendarni “Stupovi stvaranja” (Pillars of Creation), ogromni oblaci hladnog međuzvjezdanog plina i prašine u kojima nastaju nove zvijezde. Ove strukture dugačke su nekoliko svjetlosnih godina, a proslavila ih je fotografija Hubble svemirskog teleskopa iz 1995. godine. M16 se nalazi u sazviježđu Zmija (Serpens), na udaljenosti od približno 5.700 svjetlosnih godina od Zemlje.

M16 (maglina Orao)

Maglina „Orao“ (M16) snimljena 21. 07. 2015. u Sarajevu. Oprema: SW APO 120mm f/7.5, FR FF 0.85x, NEQ 6 Pro, Canon 350D mod, QHY 5L-II Softveri za upravljanje: PHD, Backyard EOS Vrijeme integracije: 15 min Obrada: Nebulosity, Pixinsight LE, Photoshop Više o maglici „Orao“: Maglica „Orao“, (katalogizirana kao Messier 16, M16 i NGC 6611), emisijska je maglica u sazviježđu Zmija. Otkrio ju je Philippe Loys de Chéseaux 1745. godine.Maglia „Orao“ dio je difuzne emisije maglice, odnosno H II regije, koja je katalogizirana kao IC 4703. Ovo područje aktivnog stvaranja zvijezda udaljeno je oko 7000 svjetlosnih godina. Stup plina koji je vidljiv kako izlazi iz maglice dugačak je otprilike 9,5 svjetlosnih godina. Najsjajnija zvijezda u maglici (HD 168076) ima prividnu magnitudu od +8,24 što je čini lako uočljivom s boljim dvogledom. Zapravo se radi o binarnoj zvijezdi sastavljenoj od O3,5V zvijezde i O7,5V pratitelja.Messier 16 je dosta lako naći, koristeći zvijezde u sazviježđu Štit. Dvogled će pokazati skup kao mutnu mrlju na mjestu otvorenog skupa. Teleskop s 100 mm u promjeru pokazat će oko 20 zvijezda i naznake maglice. Veliki teleskopi, oko 300 mm u promjeru, mogu vidjeti stupove prašine. Korištenje filtera poput UHC ili OIII je preporučljivo.

Na dane 11. i 12.9 sam testirao opremu i usput snimao maglinu Orao (M16), koristeći uskopojasne filtere (Halpha, OIII i SII filteri) na CCD kameri Atik mono 383L+, širokokutnom teleskopu 330mm TS apo (sa korektorom polja), sve na montaži EQ6. Za vođenje sam koristio mono kameru ZWO ASI 120MM-S na posebnom teleskopu fokusa 200mm (slika ispod). Oprema je bila spojena na laptop, pogonjena preko programa Sequence generator pro (ciljanje mete), Artemis (snimanje CCD kamerom i njeno hlađenje na -15 stepeni C) i PHD (vođenje). Imao sam ograničen pogled na metu (vidljiva 2h, od 9h do 11h) pa sam ciljao da iskoristim što je moguće više signala. Tako sam za dvije noći uspio snimiti oko 90 min ekspozicije sa Halpha filterom, oko 60 min sa OIII filterom i oko 60 min sa SII filterom. Ispostavilo se da je SII filter sakupio vrlo malo signala, pa sam u konačnoj obradi koristio samo druga dva filtera (tzc. mapiranje sa dva kanala).

NGC 6960 (zapadni veo, vještičina metla) NGC 6960 koji zovu i „Božiji prst“ ili Vještičina metla“ (the “Witch’s Broom”, “Finger of God”) u blizini zvijezde 52 Cygni, narandžastog diva udaljenog 201 svj. godine od nas, sa prividnom magnitudom od 4.2. NGC 6960 je, inače, dio magline Zapadni Veo (Caldwell 34), koja predstavlja oblak vrelog i jonizovanog gasa i prašine u sazviježđu Labud. Oblak je ostatak supernove koja je eksplodirala prije nekih 5000 do 8000 godina. Rastojanje od nas do ove magline nije precizno utvrđeno, ali prema grubim procjenama udaljenost je oko 1470 svetlosnih godina.Prema podacima do kojih je došao Svemirski teleskop Hubble u oblaku se nalazi najviše kiseonika, sumpora i vodonika. To je inače jedan od najvećih poznatih izvora rentgenskog zračenja. Oprema: SW APO 120mm f/7.5, FR FF 0.85x, NEQ 6 Pro, Canon 350D mod, QHY 5L-II Softveri za upravljanje: PHD, Backyard EOS Vrijeme integracije: 100 min Obrada: Nebulosity, Pixinsight LE, Photoshop

Magline Orao i Omega

Iz australijske opservatorije Heaven’s Mirror (Yass, North South Wales; 530 m n.v.) su mi 25.4.2021., po ranijoj narudžbi, poslali set podataka o maglinama “Mačija šapa” (NGC 6334) i “Jastog” (6357), snimljenim uskopojasnim filterima. Na snimku, u lijevom donjem uglu, prisutan je i otvoreni skup NGC 6383 (6374 je isti klaster koji je greškom dobio vlastiti broj) i okolna maglina. Za ovu poveliku maglinu nisam našao nikakve podatke internetu. Nazvao sam je “Crawling baby” (“Puzajuća beba”) jer me oblikom podsjeća na bebu koja puže (pogledati dole sliku u HOO paleti za jasniji prikaz).

Snimci su bili sa sljedećim ekspozicijama: 2 x 10 min sa H-alfa, O-III i S-II filterom, za ukupno 60 min ekspozicije. Korišten je teleskop Takahashi FSQ 106-ED (fokus 530 mm, prečnik 106 mm), spojen na kameru FLI PL16803. Obradu sam izvršio u softverima Deep Sky Stacker, Pixinsight i Photoshop. Koristio sam mapiranje SHO i HOO tehnikama.

M17 -maglina Omega

Za snimanje je korišten SkyWatcher Evostar 120ED APO refraktor sa 0.85× reduktorom, koji daje efektivnu fokusnu daljinu od približno 765 mm, zajedno sa Atik 383L+ monohromatskom CCD kamerom. Podaci su prikupljeni kroz uskopojasne Hα i OIII filtere, sa ukupno 22 ekspozicije po 10 minuta:

• Hα: 12 × 600 s (120 minuta)
• OIII: 10 × 600 s (100 minuta)

Dakle, ukupna integracija iznosila je 3 sata i 40 minuta.

Akvizicija podataka je vršena sa programom N.I.N.A., preko kojeg sam spojio opremu, uradio 3-point plate solve (nemam dostupan sjever) na južnom dijelu neba, i postavio sekvencu snimanja.

Zanimljivost je da sam ovaj put gotovo potpuno automatizovao setup, pa sam mogao gledati tekmu u isto vrijeme i snimati nebo. Naime, iz stana sam preko Anydesk programa (može i Teamviewer ili Google Remote Dekstop) kontrolisao laptop na balkonu. A budući da sam u N.I.N.A. sekvenci definisao ekspozicije i okret montaže nakon prolaska meridijana (tzv. meridian flip), te potom završno grijanje kamere, parkiranje teleskopa i gašenje laptopa, mogao sam i spavati dok je oprema radila svoje. Ujutru su me čekale gotove slike i ugašena oprema.

Obrada podataka izvršena je korištenjem DeepSkyStacker-a za stakiranje, PixInsight-a za poravnanje zvijezda na različitim kanalima i kombiniranje kanala, GraXpert-a za uklanjanje gradijenta pozadine, StarNet-a za odvajanje zvijezda od magline, Sirila za hiperblično rastezanje, te Adobe Photoshop-a za završnu obradu i balans boja. Konačna slika predstavljena je u HOO paleti, gdje je vodik (Hα) mapiran u crveni kanal, dok je jonizirani kisik (OIII) korišten za zelenu i plavu komponentu slike.

M17 je često nazivaju “Labudovom maglinom” zbog karakterističnog oblika koji podsjeća na labuda raširenih krila. Međutim, iza ovog prepoznatljivog oblika krije se izuzetno aktivna regija u kojoj se upravo sada rađaju nove zvijezde. Snažno ultraljubičasto zračenje mladih masivnih zvijezda pobuđuje okolni plin i uzrokuje

M20 – maglina Trifid

Još jedna relativno produktivna noć pod zvijezdama (usred gradskog svjetla na Dobrinji) bila je posvećena snimanju jednog od najljepših objekata ljetnog neba – magline M20 (Trifid Nebula). Istina je da ovo nije najbolja meta za uskopojasno snimanje jer ima karakterističnu plavu refleksionu maglinu (koja se uglavnom gubi uskopojasnim filterima), ali uz paletu HOO (dva uskopojasna filtera koji hvataju signal jonizovanog vodika i oksigena) može se izvući određeni signal.

Trifid maglina (M20), smještena u sazviježđu Strijelca na udaljenosti od oko 4000 svjetlosnih godina, jedan je od najljepših i najneobičnijih objekata ljetnog neba. Svoje ime duguje tamnim trakama međuzvjezdane prašine koje je prividno dijele na tri dijela, iako savremena posmatranja otkrivaju četiri glavna režnja. Ono što je čini posebnom jeste činjenica da u sebi objedinjuje emisijsku, refleksionu i tamnu maglinu – rijedak spoj različitih vrsta međuzvjezdanih oblaka u jednom objektu. Trifid je ujedno i aktivno područje stvaranja novih zvijezda, gdje se pod uticajem masivne centralne zvijezde rađaju nove generacije zvijezdi. Njena karakteristična kombinacija crvenih oblaka vodika, plavih refleksionih maglina i tamnih prašnjavih struktura čini je jednim od najfotografisanijih dragulja Mliječnog puta.

U donjem dijelu kadra je zvjezdani skup M21 (Messier 21) – mlado otvoreno zvjezdano jato u sazviježđu Strijelca, udaljeno približno 4200 svjetlosnih godina od Zemlje. Otkrio ga je Charles Messier 1764. godine, a sastoji se od nekoliko desetina mladih zvijezda nastalih iz istog oblaka gasa prije 4-7 miliona godina, što ga čini pravim „kozmičkim novorođenčetom“. U njegovom sastavu ističu se sjajne zvijezde, karakteristične za mlada zvjezdana jata. Zvijezde u M21 su toliko mlade da je na Zemlji tada tek počeo razvoj prvih ljudskih predaka, dok je Sunce starije od njih gotovo hiljadu puta.

Tokom noći prikupljeno je približno 2 sata ekspozicija kroz H-alfa filter i dodatna 2 sata kroz OIII filter (nakon meridian flipa), ukupno oko 4 sata integracije. Uskopojasno snimanje omogućava izdvajanje veoma specifičnih emisijskih linija iz oblaka međuzvjezdanog plina, otkrivajući strukture koje su oku nevidljive čak i kroz velike teleskope. Na ovaj način poništavate svjetlosno zagađenje (ovo je praktično jedini način snimanja “deep space” objekata sa gradskog balkona). H-alfa kanal prikazuje raspodjelu jonizovanog vodonika, dok OIII kanal naglašava područja bogata jonizovanim kisikom, pružajući drugačiji pogled na procese koji se odvijaju unutar magline.

Za snimanje je korišten setup sastavljen od NEQ6 montaže, Sky-Watcher ED120 APO refraktora sa elektronskim fokuserom i odgovarajućim 0.85× reduktorom/flattenerom. Glavna kamera bila je Atik 383L+ mono CCD sa KAF-8300 senzorom, uz ZWO elektronski filter točak (sa odgovarajućim uskopojasnim filterima). Za vođenje je korištena mono kamera ZWO 120MM-S u kombinaciji sa 150 mm refraktorom. Precizno usjeveravanje “naslijepo” (sjever nije vidljiv sa mog balkona) je urađeno sa ASIAIR modulom ranije (plate solver).

Akvizicija podataka izvršena je pomoću programa N.I.N.A., koji je automatizovao vođenje, promjenu filtera i sekvence snimanja. Nakon prikupljanja podataka uslijedila je obrada kroz DeepSkyStacker za kalibraciju i slaganje snimaka, Seti Astro Tools za dodatnu obradu i ekstrakciju detalja, te završno uređivanje u Photoshopu gdje fotografija dobija svoj konačni izgled.

Astrofotografija je zanimljiv spoj astronomije, tehnike i strpljenja. Svaki kadar predstavlja svjetlost koja je putovala hiljadama godina kroz svemir prije nego što je završila na senzoru kamere. Upravo zato svaki uspješno snimljen objekt nosi posebnu vrijednost – nije riječ samo o fotografiji, već o bilježenju dijela kosmosa koji postoji daleko izvan granica našeg svakodnevnog iskustva.

Maglina “Pacman” (NGC 281)

Maglina “Pacman” (NGC 281) je emisijska maglina u sazviježđu Kasiopeje, udaljena oko 9500 svjetlosnih godina. Ime je dobila zbog svog karakterističnog oblika: tamni prašnjavi stubovi i gusti oblaci gasa izgledaju kao otvorena “usta”, pa cijela struktura podsjeća na lik Pac-Mana iz stare video-igre. U centru magline nalazi se mlada zvjezdana skupina IC 1590, čije intenzivno ultraljubičasto zračenje osvjetljava i oblikuje okolni gas. Upravo to zračenje jonizuje ogromne količine vodonika, pa Pacman posebno snažno svijetli u Hα liniji, dok je emisija u OIII nešto slabija. Pacman je u suštini aktivno područje formiranja zvijezda – pravi mali kozmički “inkubator” u kojem se iz gustih globula i prašnjavih stubova rađaju nove zvijezde. Vjetrovi mladih masivnih zvijezda i njihova UV radijacija erodiraju gas, stvaraju šupljine i jasno isklesane obrise. Maglina je široka oko 35 ugaonih minuta, što znači da na nebu zauzima gotovo isti prečnik kao i Mjesec, a stvarni fizički prečnik joj je oko 48 svjetlosnih godina. Za posmatranje i snimanje iz BiH idealna je od septembra do januara, jer tada Kasiopeja stoji visoko iznad sjevera kroz cijelu noć. Astrofotografski je relativno zahvalna – dugi Hα ekspozicijski setovi daju najviše detalja, a dobro rade i dual-band filteri poput L-Extreme. Može se snimati i širokougaonim objektivima od 50–135 mm, ali i teleskopima od 200–800 mm koji izvuku finijie strukture tamnih stubova. Pacman maglina je i naučno zanimljiva jer sadrži nekoliko gustih Bok-ovih globula u kojima se upravo formiraju nove zvijezde, pa predstavlja jedno od najbližih mjesta gdje možemo direktno pratiti evoluciju masivnih zvjezdanih sistema.

Crescent Nebula – maglina Polumjesec

Ako pogledate u ljetno nebo prema sazviježđu Labuda, tamo se krije jedna od najljepših maglina koje možemo snimiti iz naših krajeva – Crescent Nebula (NGC 6888). Ova “mjesečasta” maglina nije samo vizuelno fascinantna, nego ima i spektakularnu životnu priču.

U njenom središtu nalazi se Wolf–Rayet zvijezda WR 136, jedna od “najagresivnijih” zvijezda u našoj galaksiji. Njeni ekstremno snažni vjetrovi izbacuju materijal brzinama i do 2000 km/s. Ti brzi vjetrovi udaraju u starije, sporije slojeve plina koje je zvijezda ranije izbacila dok je bila crveni superdiv – tako nastaje udarni talas i osvijetljena ljuska plina koju vidimo kao “polumjesec”.

Maglina posebno svijetli u Hα (crveno) i OIII (plavo-zeleno) linijama, što daje karakteristični izgled: spolja crvenkasta ljuska, a iznutra svjetlucava plavo-zelena vlakna.

Crescent Nebula je udaljena oko 5000 svjetlosnih godina, ima stvarni prečnik od oko 25 svjetlosnih godina, a na nebu zauzima oko 18 x 12 uglovnih minuta – otprilike pola Mjeseca. Najbolje vrijeme za posmatranje i snimanje iz Sarajeva je od juna do kraja septembra, između 23:00 i 04:00.

Posebno je zahvalna za astrofotografiju: duge ekspozicije i uskopojasni filteri (Hα + OIII) izvlače fantastične detalje. Čak i kompaktni sistemi poput Seestar S50 mogu je veoma lijepo “uhvatiti” uz dovoljno integracionog vremena.

WR 136 će jednog dana završiti kao supernova tipa Ib/c, pa će ova maglina za nekoliko stotina hiljada godina prerasti u novi ostatak supernove. Do tada, ostaje jedan od najljepših kozmičkih “mjehura” koje možemo gledati i fotografisati sa Zemlje.