Komete C/2025 A6 (Lemmon) i C/2025 R2 (SWAN)

“Comets are like cats: they have tails, and they do precisely what they want.” (David H. Levy)

Muzika uz post: The Midnight – Comet 

Sinoć (28.10.2025.) smo Džan i ja sa Mojmila snimali kometu C/2025 A6 (Lemmon). Nebo je konačno bilo vedro (nakon 10 dana oblaka), a seeing solidan. Snimali smo sa novom igračkom, Seestar S50 (apohromatski triplet i senzor Sony IMX 462). Ispod je dat snimak komete, načinjen od 90 slika, svaka sa ekspozicijom od 20 s (ukupno 30 min). Snimci su stakirani u DSS, a potom obrađeni u Seti Astro Tools i Photoshop. Na slici se vide dvije repne komponente komete:

• Plavičasti, uži rep koji ide u lijevo prema gore je tzv. jonski rep (eng. ion tail), sastavljen od plinova koje Sunčev vjetar tjera u suprotnom smjeru od Sunca. Njegova boja potiče od joniziranog ugljik-monoksida (CO⁺) koji svijetli plavičasto.
• Širi, žućkasto-ružičasti rep je “prašinski” rep, građen od sitnih čestica prašine koje reflektiraju Sunčevu svjetlost i daju kometi “zlatni” sjaj.

Sjajna “glava” (koma) oko jezgre prikazuje gdje led i prašina intenzivno isparavaju dok kometa prolazi bliže Suncu. Ta koma okružuje nevidljivu čvrstu jezgru promjera svega nekoliko kilometara. Kada se kometa približi Suncu, led iz njene jezgre počinje da sublimira (pretvara se direktno iz leda u plin). Taj plin sadrži mnoge molekule, među njima i C₂ (dijatomski ugljik) i CN (cijanogen). Pod utjecajem UV zračenja Sunca, te molekule se pobude i joniziraju, i tada emituju karakterističnu zelenu svjetlost – posebno C₂. Spektralne linije C₂ daju intenzivan zelenkast sjaj u području talasne dužine reda 500–550 nm, što se najviše primjećuje u komi, odmah oko jezgre, gdje je koncentracija plinova i najveća. Ta zelena svjetlost brzo nestaje jer se molekule C₂ razgrađuju na Sunčevom svjetlu dok ih Sunčev vjetar nosi sve dalje od jezgre. Zato rep komete obično izgleda plavičasto (jonski rep) ili zlatno-ružičasto (prašinski rep), ali ne zeleno – ta boja je rezervisana samo za komu, najgušći dio oko jezgre.

Ispod su dati snimci okoline (slike telefonom), Mjeseca (S50) i mene u procesu snimanja (slikao Džan Jašarević telefonom).

Više o kometi

Otkriće i osnovne informacije

• Komet je otkriven 3. januara 2025. od strane Mount Lemmon Survey (Arizona, SAD).
• Komet je označen kao neperiodičan ili dugoperiodni – ulazni orbitalni period procijenjen je na ≈ 1350 godina.
• Nakon prolaska periheliona, period može biti skraćen na ~1150 godina, prema proračunima.

Orbitalni parametri i bliži prolazak

• Perihelijska udaljenost (od Sunca): ~ 0,529 AU.
• Najbliže približavanje Zemlji: 21. oktobra 2025. ~ 0,596 AU (≈ 89 milliona km).
• Perihel (najbliža tačka prema Suncu): očekivano ~ 8. novembra 2025.
• Orbitalna ekscentričnost: e ≈ 0,9957 (vrlo izdužena orbita) i inklinacija ~ 143,6° (što znači da je orbita prilično nagnuta i “retrogradna” u odnosu na ekliptiku – kometa se kreće u suprotnom smjeru od većine planeta u Sunčevom sistemu).

Vidljivost i ponašanje

• Komet je u septembru 2025. dostigao magnitudu ~8-9 (pogodno za male teleskope i dvogled).
• U oktobru se procjenjivalo da bi mogao dosegnuti magnitudu ~4-5, što znači da može biti vidljiv golim okom pri dobrim uvjetima.
• Boja: “zelene” nijanse zbog prisutnosti diatomskog ugljika (C₂) u njegovoj komi koja svijetli zelenkasto kada je jonizirana Sunčevim zračenjem.
• Repovi: prašinski i jonski. Takođe, zabilježeni su “procjepi” u repu, vjerovatno pod uticajem Sunčevog vjetra.

Značaj i interes

• Svaka kometa s tako dugim periodom (hiljadama godina) pruža rijetku priliku za posmatranje – ovu pojavu mnogi smatraju “jednom u životu”.
• Ovo je odličan kandidat i za mjerenje repnih struktura, dvokomponentnih repova (jonski vs. prašinski), praćenje promjena sjaja i repne geometrije kako se približava perihelu.
• Moguće je pratiti orbitalnu evoluciju prije i poslije perihela, inercione parametre i eventualne promjene u pražnjenju (sublimacija leda, izbacivanje plinova/prašine).
• Spektroskopske analize su već otkrile emisijske linije različitih molekula u komi.

Kako i gdje je dobro posmatrati?

• Sjeverna hemisfera ima prednost – komet se mogao posmatrati nakon zalaska Sunca na zapadnom nebu oko 30-40 minuta poslije.
• Treba birati mračnije mjesto (Bortle 6-7 ili bolje), sa što dubljim zapadnim horizontom (blizu zapada-sjeverozapada) – to je bitno kako bi uhvatili rep i komu prije zalaska.
• Primjer postavki za astrofotografiju: s teleobjektivom (npr. Samyang 135 mm f/2 na Sony A7S) ili s teleskopskim setupom može se uhvatiti komet i rep s više detalja – koristiti niske ISO-vrijednosti, duže ekspozicije (npr. 30-60 sa praćenjem), i kombinirati više frejmova za stakiranje repa i komete.
• Za analizu repa: mogu se izvesti mjerenja dužine repa u stupnjevima, ugao prema Suncu, građe repa (jonski – tanji, ravniji; prašinski – širi i zakrivljeniji).
• Za kontinualno praćenje ponašanja: može se napraviti niz snimki kroz večer ili kroz više dana kako bi se vidjelo kako rep mijenja geometriju (što je uvijek fascinantno kod kometa).

Neku noć (25.10.2025) sam snimio (slika dole) i kretanje komete C/2025 R2 (SWAN) tokom 15 minuta na nebu. Snimljeno iz Sarajeva. Korišten Seestar S50, 90 ekspozicija po 10 s. Obrada: Registax, Seti Astro Suite, Photoshop.

Više o kometi C/2025 R2 (SWAN)

U prostranstvu Sunčevog sistema, gdje se ledena tijela iz dubokog svemira s vremena na vrijeme zalete prema Suncu, pojavio se nedavno novi posjetilac – komet C/2025 R2 (SWAN).

Porijeklo i putanja

Komet C/2025 R2 dolazi iz Oortovog oblaka, ledenog omotača koji okružuje Sunčev sistem. Njegova putanja je izrazito izdužena, a nagib orbite iznosi oko 4,5 stepeni u odnosu na ravan kretanja planeta. Prema proračunima, komet će najbliže Suncu proći na udaljenosti od oko 0,5 astronomskih jedinica (polovina udaljenosti Zemlje od Sunca), dok je najbliži prolazak pored Zemlje bio 20. oktobra 2025., na približno 39 miliona kilometara.

Šta ga čini posebnim

Komet SWAN nije “periodičan” poput poznatog Halleyjevog – njegovo putovanje traje hiljadama godina, i ovo je vjerovatno prvi i posljednji put da ćemo ga vidjeti. Dok se približava Suncu, njegovo ledeno jezgro isparava i stvara blistav rep plinova i prašine, koji može dosezati milione kilometara u svemir.
Takvi kometi podsjećaju koliko je naš Sunčev sistem živ i dinamičan: oni su arhivski ostaci iz vremena njegovog nastanka prije 4,6 milijardi godina.

Nepredvidiva priroda kometa

Astronomi često kažu da su kometi kao “mačke” – imaju repove i rade šta žele. Njihovo ponašanje je teško predvidjeti: mogu postati spektakularni poput Hale-Bopp-a, ali i potpuno izblijediti prije nego stignu u perihel (tačka na putanji komete koja se nalazi najbliže Suncu).