Deepscape iznad Oblih brda

”Astronomy? Impossible to understand and madness to investigate.” (Sophocles)

Muzika uz post: Interstellar Main Theme – Hans Zimmer

Sinoć (19.8.) smo Džan, Haris i ja kod Dejčića uživali u noćnom nebu na Oblim brdima iznad Prečanskog polja i pokušavali snimiti deepscape snimke sa novim objektivom Samyang 135 mm f2. Snimao sam sa Canon 6D (+Samyang 35 mm f/1.4) i Sony a7s (i spomenutim Samyang 135 mm f/2), Koristio sam trackere MSM Rotator i SW Star Adventurer, na foto tripodima. Pokazalo se da Sony a7s nije baš optimizovan za duže ekspozicije radi poznatog “star-eater” efekta.

Inače, u deepscape kadru vide se i zemaljski prizor i duboki svemir – spajaju se dvije astrofotografske discipline: klasični noćni pejzaž i “deep-sky imaging”. Za razliku od “čistog” deep-sky snimanja (gdje se vidi samo svemir) ili klasične fotografije (noćni pejzaž), deepscape daje osjećaj prostora i povezuje Zemlju sa kosmosom, pa ima i umjetničku i edukativnu vrijednost.

Mete su ovog puta bile Mliječni put, galaksija Andromeda i regija Rho Ophiuchi.

Dole je dat deepscape snimak Andromede iznad Jahorine. Andromeda (Messier 31, NGC 224) je grandiozna spiralna galaksija, udaljena 2,5 miliona svjetlosnih godina od Zemlje i nalazi se u sazviježđu Andromeda. M31 je najbliža spiralna galaksija našoj galaksiji Mliječni put. Prijašnje procjene dimenzija Andromede su iznosile 70000 do 120000 svjetlosnih godina ali su nova promatranja otkrila nove dijelove zvjezdanog diska i udvostručile stare procjene. Prema njima, u svom najširem dijelu Andromeda se proteže na 220000 svjetlosnih godina. Broj zvijezda u Andromedi je znatno veći nego u našoj galaksiji. Rezultat toga je dvostruko veći ukupan sjaj cijele galaktike od našeg Mliječnog puta. Treba napomenuti da je brzina stvaranja zvijezda u našoj galaksiji višestruko veća nego u Andromedi. Andromeda je prema nama nagnuta 77° (gdje bi 90° bio pogled s strane). Analize presjeka Andromede otkrile su uvijanje galaksije u obliku slova “S”. Uzrok tome su vjerojatno sudari s satelitskim galaksijama. Spiralni krakovi Andromede su uvijeni, ali i šire razmješteni nego u Mliječnom putu. Prosječan razmak između krakova je 13000 svjetlosnih godina i mogu se pratiti do udaljenosti od 1600 svjetlosnih godina od jezgre. Zanimljiva pojava je prsten prašine na udaljenosti do 32000 svjetlosnih godina od središta Andromede. Prsten je hladan pa nije vidljiv na snimkama u vidljivom svjetlu. U vanjskim dijelovima Andromede se nalazi 460 kuglastih skupova. Jezgra Andromede je veoma kompaktan objekt okružen nakupinom starih zvijezda. Središnji dio galaksije donekle sliči na kuglasti skup, premda višestruko sjajniji. HST je sa svojim snimkama otkrio da se Andromedina jezgra sastoji od dvostrukog objekta čiji su članovi razmaknuti tek 5 svjetlosnih godina. Na osnovu toga je izračunata masa središnje crne rupe koja iznosi 10e8 sunčevih masa. U satelitske galaksije Andromede pripadaju Messier 32 i Messier 110 (patuljasta eliptična galaksija). Astronautima kojima je trebalo samo 3 dana da stignu do Mjeseca trebalo bi 500 milijardi godina da dođu do Andromede. Sada gledamo Andromedu kakva je bila prije više od 2 miliona godina, tj. gledamo najdalju strukturu koje naše oči mogu vidjeti.

Dole je Deepscape snimak Antaresa (i okolne regije unutar sazviježđa Škorpija) i Treskavice, napravljen spajanjem 2 slike: prednji kadar (Treskavica) i nebeski kadar (35 snimaka po 60 s, f2.8, ISO 800, stakiranih U DSS i obrađenih u PS). Snimljeno sa Sony a7s i Samyang 135 mm f/2, koristeći SW Star Adventurer Tracker. Ovaj region je, inače, pravo malo bogatstvo nebeskih dijamanata, od Antaresa (lijevo dole) pa sve do magline „Plava konjska glava“ (desno gore). U prilogu je i slika sa označenih nebeskim tijelima. Cijela regija pripada ogromnom Ophiuchus molekularnom oblaku, velikom zvjezdanom porodilištu, koji je i jedno od najbližih područja aktivne formacije zvijezda (udaljeno 400-450 svjetlosnih godina). Regija na slici sadrži, osim mnoštva zvijezda (Antares, Džuba, Al-Niyat) i: zvjezdane skupove (M4, M80), emisione malgine (Sh 2-9), refleksione magline (IC 4606, IC 4604, IC 4603), tamne oblake prašine (Barnard 44 i 45) i višestruke zvjezdane sisteme (Rho Oph. sistem koji obasjava maglinu IC 4604).

Isječak iz knjige Alhemičari univerzuma: “U okolini Antaresa (crveni div mase 12 puta veće od Sunčeve, 680 puta većega prečnika i oko 100 000 puta većega sjaja) nalaze se mnogi nebeski dragulji. Jedan od njih je “Rho Ophiuchi” zvjezdano porodilište, prožeto kompleksnim i neobičnim maglinama, najbliži region formiranja zvijezda. Zvijezde sistema Ro Zmijonosac nalaze se sjeverno od Antaresa, i okružene su plavom refleksionom maglinom (IC 4604) koja, kao i maglina Meropa u Plejadama, sjaji zbog obližnje zvjezdane svjetlosti raspršene okolnim zrncima prašine. Ova maglina ima prečnik oko 10 svjetlosnih godina i dio je gustih, tamnih, oblaka punih prašine. Čakštaviše, toliko prašine se nalazi između nas i zvjezdanog sistema Ro Zmijonosca da je njegova svjetlost smanjena šest puta. Idući kao istoku nalazi se grupa tamnih “traka” (eng. streamers), dugačkih oko 100 svjetlosnih godina koji se dobro vide na širokougaonim slikama naše galaksije. Kontrast plavih, crvenih i tamnih maglina, sa pozadinskim osvjetljenjem miliona zvijezda u Mliječnom putu je nevjerovatan prizor na nebu i česta meta astrofotografa. Posebno je zanimljiv tamni region na istočnoj strani ovog kompleksnog oblaka, oko 50 svjetlosnih godina udaljen (u pozadini) od refleksione magline IC 4604. Ovdje se u prostoru prečnika nekoliko svjetlosnih godina nalaze zvijezde koje se upravo rađaju. U okolini Antaresa nalazi se i sferični zvjezdani skup M4, udaljen od nas 7200 svj. godina i starosti preko 12 milijardi godina. Tu je i zvijezda Al-Niyat, spektroskopski binarni sistem, udaljen od nas 570 svj. godina, u kojem je primarna zvijezda 18 puta veća i 95 000 puta luminoznija od Sunca, sa površ. temp. od oko 26 000 K.”

Dole su slike koje je Džan snimio telefonom.